Tizza ogʻrigʻi sabablari: ortiqcha vazn qanday taʼsir qiladi

Tizza ogʻrigʻi sabablari koʻp. Lekin 45 yoshdan keyin va ortiqcha vaznda koʻp uchraydigani — artroz. Ortiqcha vazn har qadamda tizzaga qoʻshimcha yuk beradi. Ozish va mashq esa ogʻriqni kamaytiradi.

Bozordan sumka koʻtarib qaytasiz. Zinaga chiqqanda tizzangiz ogʻriydi. Yerdagi dasturxondan turish uchun qoʻlingizga tayanasiz. «Yosh oʻtyapti-da», deysiz. Yoshning ham taʼsiri bor, toʻgʻri. Lekin oʻzgartirsa boʻladigan narsa ham bor — tizzangiz har qadamda koʻtaradigan ortiqcha yuk. Qanday qilib? Hozir oddiy qilib tushuntiraman.

Tizza ogʻrigʻi sabablari qanday?

Tizza lat yegandan keyin ogʻrishi mumkin. Masalan, pay choʻzilsa yoki yirtilsa, togʻay shikastlansa, tizza qopqogʻi joyidan chiqsa.

Jarohat boʻlmasa, sabablar boshqacha: artroz, boʻgʻim yonidagi xaltachaning yalligʻlanishi, podagra yoki infeksiya.

Qaysi biri ekanini oʻzingiz aniqlamang. Lekin ikki tizza ham ogʻrib, qotib tursa va ozgina shishsa, yoshingiz ham kattaroq boʻlsa — bu artroz boʻlishi mumkin.

Artroz nima?

Artroz (osteoartrit) — boʻgʻimlarning eng koʻp uchraydigan kasalligi. Suyak uchlarini himoya togʻayi qoplab turadi — xuddi yostiqdek. Artrozda shu togʻay yemiriladi. Boʻgʻim ogʻriydi, shishadi, uni qimirlatish qiyinlashadi.

Koʻpincha tizza, son-chanoq, qoʻl va oyoq panjasi boʻgʻimlarida uchraydi. Ayollarda, 45 yoshdan oshganlarda va semizligi bor odamlarda koʻproq boʻladi.

Odatiy belgisi — harakat qilganda kuchayadigan ogʻriq. Ertalab tizza qotsa ham, yarim soatga qolmay yozilib ketadi. Baʼzan umuman qotmaydi.

45 yoshdan oshgan odamda shunday belgilar boʻlsa, shifokor artrozni rentgensiz ham aniqlay oladi.

Artroz har doim ham yomonlashib boravermaydi. Ogʻriq goh kuchayib, goh pasayib turadi.

Ortiqcha vazn tizzaga qanday taʼsir qiladi?

Tasavvur qiling: har qoʻlingizda bittadan 10 litrlik chelak suv. Shu bilan bozorga borasiz, zinaga chiqasiz, avtobusga minasiz. Kechqurun chelaklarni yerga qoʻyib, yengil tortasiz.

20 kilo ortiqcha vazn tizza uchun xuddi shu ikki chelak. Faqat uni yerga qoʻyib boʻlmaydi — u kechayu kunduz siz bilan.

Olimlar tizzasida artroz bor, vazni ortiqcha 142 nafar keksa odamni oʻrganishgan. Har 1 kilo ozish har qadamda tizzaga tushadigan kuchni taxminan 4 kiloga kamaytirgan.

Siz kuniga minglab qadam bosasiz. Demak, har tashlangan kilo bu yengillikni kuniga minglab marta beradi.

Ozish artrozning boshlanishiga ham toʻsiq boʻlishi mumkin. AQShda ayollar uzoq yillar kuzatilgan. 10 yil ichida taxminan 5 kilo ozganlarda tizza artrozi ikki baravar kam boshlangan.

Ozish va mashq boʻgʻim ogʻrigʻini kamaytiradimi?

Ha. Angliya shifokorlari qoʻllanmasiga (NICE) koʻra, artrozi va ortiqcha vazni bor odamda ozish ogʻriqni kamaytiradi. Harakat ham yengillashadi.

Har qanday ozish foydali. Lekin vaznning 10 foizini tashlash 5 foizidan yaxshiroq.

Eng yaxshi natija esa ozish va mashq birga boʻlganda chiqqan. Bir tadqiqotda tizza artrozi bor 454 kishi 18 oy kuzatilgan.

Bir guruh faqat diyeta qilgan, boshqasi — faqat mashq, yana biri — ikkalasini birga. Ikkalasini birga qilganlar oʻrtacha 10,6 kilo ozgan. Ularda ogʻriq boshqalarnikidan kamroq, harakat esa yaxshiroq boʻlgan.

Qaysi shifokorga borish kerak?

Tizza ogʻrigʻi bir necha hafta ichida oʻtmasa, terapevt yoki oilaviy shifokorga boring. U kerak boʻlsa, mutaxassisga yoʻllaydi.

Travmatolog kim? Ortoped-travmatolog — suyak, boʻgʻim va jarohatlarni davolaydigan shifokor. Revmatolog esa boʻgʻim yalligʻlanishini — masalan, artrit va podagrani — davolaydi.

Baʼzan ogʻriq hayotni qattiq cheklaydi, boshqa davo esa yordam bermaydi. Shunda boʻgʻimni almashtirish operatsiyasi koʻrib chiqiladi. Qoʻllanmaga koʻra, ortiqcha vazn bu operatsiyani rad etishga sabab boʻlmaydi.

Shu kuniyoq shifokorga yoki travmatologiya punktiga boring, agar:

• tizza juda qattiq ogʻrisa;
• oyoqqa tayana olmasangiz yoki tizzani qimirlata olmasangiz;
• tizza kuchli shishsa yoki shakli oʻzgarsa;
• tizza qulflanib qolsa yoki «tashlab yuborsa» — oyoq birdan bukilib ketsa;
• isitma chiqib, tizza qizarsa va qizib tursa — bu infeksiya belgisi boʻlishi mumkin.

Bugundan nima qilish kerak?

1. Vaznning 5–10 foizini maqsad qiling. 90 kilo boʻlsangiz, bu 4,5–9 kilo. Ozishni muntazam mashq bilan birga qiling. Nega: tadqiqotda ozish va mashq birga eng yaxshi natija bergan.
2. Har kuni mashq qiling. Nega: qoʻllanma artrozi bor har bir odamga mashqni tavsiya qiladi — mushakni kuchaytiruvchi mashq va yurish. Boshida ogʻriq biroz kuchayishi mumkin. Lekin muntazam mashq uzoq muddatda boʻgʻimga foyda beradi. Sizga mos mashqni shifokor yoki davolovchi badantarbiya (LFK) mutaxassisi koʻrsatadi.
3. Kerak boʻlsa, hassa ishlating. Hassadan uyalmang. Nega: oyoq boʻgʻimlari artrozida qoʻllanma hassani ham maslahat beradi.
4. «Boʻgʻim uchun» qoʻshimchalarga pul sarflamang. Nega: masalan, glyukozaminning kuchli foydasi topilmagan, qoʻllanma uni tavsiya qilmaydi.

Tizzaga eng katta yordamlardan biri — ozish va tashlangan vaznni qaytarmaslik. Qiyini — buni oylab davom ettirish, ogʻriq kuchaygan kunlarda ham yoʻldan qaytmaslik. Formula ilovasida bu yoʻlni qisqa darslar bilan bosqichma-bosqich oʻrganasiz. «Qadamlar»da maqsad kimningdir raqamidan emas, oʻzingizning oʻrtacha qadamingizdan olinadi. «Natijalar»dagi grafikda har tashlangan kiloni koʻrasiz — har biri tizzangiz uchun yengillik. Ilova artrozni davolamaydi: ozish rejasini ham, mashqni ham shifokoringiz bilan kelishasiz. Ozish va qayta semirmaslikni oʻrganmoqchi boʻlsangiz, App Store yoki Google Playʼdan «Formula — ozish ilovasi»ni yuklab oling.

Savolingiz boʻlsa — Telegramʼdagi yordam botiga yozing

Doktor Feruz YigitaliyevFormula ilovasi muallifi

TashMIʼda 10 yil oʻqigan: 6 yil asosiy taʼlim va 2 ta ordinatura. 2021-yildan semizlik va ozish bilan shugʻullanadi. Shu tajriba asosida Doktor Feruz metodi va Formula ilovasi yaratildi.

Doktor Feruz yoʻli

Manbalar

1. NICE. Osteoarthritis in over 16s: diagnosis and management (NG226), 2022. nice.org.uk/guidance/ng226
2. Messier SP va hamk. Weight loss reduces knee-joint loads in overweight and obese older adults with knee osteoarthritis. Arthritis Rheum, 2005. doi.org/10.1002/art.21139
3. Felson DT va hamk. Weight loss reduces the risk for symptomatic knee osteoarthritis in women. The Framingham Study. Ann Intern Med, 1992. doi.org/10.7326/0003-4819-116-7-535
4. Messier SP va hamk. Effects of intensive diet and exercise on knee joint loads, inflammation, and clinical outcomes among overweight and obese adults with knee osteoarthritis: the IDEA randomized clinical trial. JAMA, 2013. doi.org/10.1001/jama.2013.277669
5. NHS. Osteoarthritis, 2023. nhs.uk/conditions/osteoarthritis
6. NHS. Knee pain, 2023. nhs.uk/symptoms/knee-pain