Qandli diabetda ozish: nima yordam beradi

Qandli diabetda ozish mumkin va foydali. 2-tip diabetda vaznning kichik qismini tashlash ham qandni yaxshilaydi. Baʼzan esa kasallik dorisiz chekinadi. Faqat bitta shart bor: qand dorisi yoki insulin olsangiz, ovqatni oʻzgartirishni shifokoringiz bilan kelishasiz. 1-tip diabetda esa ozish rejasi faqat endokrinolog kuzatuvida tuziladi.

Shifokor tahlilingizga qarab: «Qandingiz baland, ozishingiz kerak», deydi. Siz esa oʻylanib qolasiz. «Qanday ozaman? Dorim-chi? Och qolsam, qandim tushib ketmaydimi?» Bu savollarning hammasi oʻrinli. Hozir oddiy qilib tushuntiraman.

Qandli diabetda ozish nega yordam beradi?

Buni qulf va kalitga oʻxshatish mumkin. Ovqatdan keyin qonga shakar oʻtadi — uni glyukoza deyishadi. Hujayra — eshigi qulflangan uy. Kalit — insulin. U eshikni ochadi va shakar ichkariga kiradi.

1-tip diabetda kalit yoʻq. Meʼda osti bezi insulin chiqarmaydi, odam uni ukol qilib oladi. 2-tip diabetda esa kalit koʻpincha bor, hatto ortiqcha. Lekin qulf zanglagan: kalitni burab-burab, eshikni zoʻrgʻa ochasiz. Buni insulin rezistentligi deyishadi.

Qulfni koʻpincha jigar va mushak ichiga yigʻilgan ortiqcha yogʻ «zanglatadi». Yogʻ kamaysa, qulf yana yaxshiroq ishlay boshlaydi. Buni olimlar qanday tekshirgan?

2-tip diabet va vazn: tadqiqotlar nima deydi

Diabetdan oldingi holatda. Amerikada qandi biroz koʻtarilgan 3 mingdan ortiq odamni kuzatishgan. Bir guruh ovqatini oʻzgartirgan va haftasiga 150 daqiqa harakat qilgan. Ular vaznining 7 foizini tashlashni maqsad qilishgan. Boshqa guruh esa ichida dori yoʻq tabletka (platsebo) ichgan. Birinchi guruhda diabet 58 foiz kam boshlangan. Yaʼni yarmidan ham koʻproq kam. Kanada qoʻllanmasi bunday holatda 5–7 foiz ozishni maslahat beradi.

Diabet bor boʻlsa. Kanada qoʻllanmasi 2-tip diabetda vaznning 7–15 foizini tashlashni maslahat beradi. Bu qandni yaxshilaydi. Kasallikning dorisiz chekinish ehtimolini ham oshiradi — buni remissiya deyishadi. Lekin dorilaringizni faqat shifokor kamaytiradi yoki toʻxtatadi.

Insulin va ozish: insulin semirtiradimi?

«Insulinim baland, shuning uchun ozolmayman» degan gapni koʻp eshitaman. Olimlar buni kasalxonada, har bir luqmani oʻlchab tekshirishgan. Odamlarga ikki xil ovqat berilgan, kaloriyasi bir xil. Uglevodi kamaytirilgan ovqatda insulin pasaygan, lekin yogʻ sekinroq ketgan. Yogʻi kamaytirilgan ovqatda esa insulin deyarli oʻzgarmagan, yogʻ tezroq ketgan.

Demak, insulin yogʻni omborga joylaydi, lekin uni yoʻqdan yaratmaydi. Yogʻni ortiqcha quvvat olib keladi.

Insulin ukoli boshlanganda vazn biroz ortishi mumkin — bu rost. Sababi ikkita. Birinchisi: oldin siydik bilan chiqib ketayotgan shakar endi tanada qoladi. Ikkinchisi: qand tushib ketishidan qoʻrqib, odam ehtiyot uchun koʻproq yeydi. Masalan, yotishdan oldin «har ehtimolga qarshi» yana bir boʻlak non yeb oladi.

Vazn ortsa ham, dozani oʻzingiz kamaytirmang va ukolni tashlamang. Buni shifokor bilan hal qiling: u ovqat va dorini birga koʻrib chiqadi.

Qachon shifokorga borish kerak?

• Kuchli chanqoq, tez-tez siyish, koʻp ochlik, koʻrish xiralashishi yoki bitmaydigan yaralar boʻlsa — qand tekshiruvidan oʻting.
• Qusish, qorin ogʻrigʻi, nafas qiyinlashishi yoki ogʻizdan meva hidi kelsa — bu shoshilinch holat. 103 yoki 112 ga qoʻngʻiroq qiling.
• Qand dorisi yoki insulin olsangiz, qand tushishi belgilarini biling: titroq, terlash, yurak tez urishi, keskin ochlik, bosh aylanishi. Bunda shifokoringiz oʻrgatgan tartibda darhol shirin narsa oling.
• Hushidan ketgan yoki odatdagidek javob bermayotgan odamga ogʻzidan hech narsa bermang. Uni yon tomoniga yotqizing va 103 yoki 112 ga qoʻngʻiroq qiling.
• Qand tez-tez tushsa yoki odatdagidan past chiqsa — dozani shifokor koʻrib chiqsin.

Nima qilish kerak

1. Ozishni boshlashdan oldin shifokoringiz bilan gaplashing. Nega: ovqat oʻzgarsa, dori miqdorini ham oʻzgartirish kerak boʻlishi mumkin.
2. Qandni qachon va qanchalik tez-tez oʻlchashni kelishing. Nega: qand pasaya boshlasa, shifokor dorini vaqtida koʻrib chiqadi.
3. Ovqatni tashlamang va och yurmang. Nega: insulin yoki ayrim tabletka ichsangiz, och yurish qandni haddan tashqari tushirishi mumkin.
4. Uzoq oʻtirmang. Har yarim soatda turib, ikki-besh daqiqa yuring — ishda ham, televizor oldida ham. Nega: bu qandni va qondagi yogʻlarni yaxshilaydi.
5. Kichik maqsaddan boshlang. Avval vazningizning 5 foizi: 90 kilolik odam uchun bu 4,5 kilo. Nega: vaznning kichik qismini tashlash ham qandni yaxshilaydi. Keyingi maqsadni shifokor bilan qoʻying.

Dori va tahlilni shifokor kuzatadi, ovqat esa har kuni sizning qoʻlingizda. Formula ilovasi diabetni davolamaydi va shifokorning oʻrnini bosmaydi. Ilova boshida salomatligingiz haqida soʻraydi va diabet boʻlsa, rejani shifokoringiz bilan kelishganingizni tasdiqlashni soʻraydi. 1-tip diabetda esa kaloriya maqsadini bermaydi. Ovqatingizni rasmga olsangiz, ilova taxminiy kaloriya, oqsil, yogʻ va uglevodni koʻrsatadi, hammasi kundalikka yoziladi. Shifokoringiz bilan kelishib, ozish va qayta semirmaslikni oʻrganmoqchi boʻlsangiz, App Store yoki Google Playʼdan «Formula — ozish ilovasi»ni yuklab oling.

Savolingiz boʻlsa — Telegramʼdagi yordam botiga yozing

Doktor Feruz YigitaliyevFormula ilovasi muallifi

TashMIʼda 10 yil oʻqigan: 6 yil asosiy taʼlim va 2 ta ordinatura. 2021-yildan semizlik va ozish bilan shugʻullanadi. Shu tajriba asosida Doktor Feruz metodi va Formula ilovasi yaratildi.

Doktor Feruz yoʻli

Manbalar

1. Wharton S. va hamk. Obesity in adults: a clinical practice guideline (Obesity Canada). CMAJ, 2020. doi.org/10.1503/cmaj.191707
2. Knowler WC va hamk. Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin (DPP). New England Journal of Medicine, 2002. doi.org/10.1056/NEJMoa012512
3. Hall KD va hamk. Calorie for calorie, dietary fat restriction results in more body fat loss than carbohydrate restriction in people with obesity. Cell Metabolism, 2015. doi.org/10.1016/j.cmet.2015.07.021
4. Russell-Jones D., Khan R. Insulin-associated weight gain in diabetes: causes, effects and coping strategies. Diabetes, Obesity and Metabolism, 2007. doi.org/10.1111/j.1463-1326.2006.00686.x
5. NIDDK. Symptoms and causes of diabetes. niddk.nih.gov/health-information/diabetes/overview/symptoms-causes
6. NHS. Low blood sugar (hypoglycaemia). nhs.uk/conditions/low-blood-sugar-hypoglycaemia