Ozish toʻxtab qoldi: plato va metabolizm

Ozish toʻxtab qoldimi? Koʻpincha sabab buzilgan metabolizm emas, sezdirmay koʻpaygan ovqat va kamaygan harakat boʻladi. Avval bu rostdan platomi yoki tarozining hazilimi — shuni tekshiring. Keyin sababni oʻlchab toping.

Bir necha oy hammasi joyida edi. Har hafta tarozi ozgina tushardi. Keyin birdan toʻxtadi. Nazaringizda, oʻsha ovqatni yeysiz, oʻsha yoʻldan yurasiz. Tarozi esa qimirlamaydi.

Xayolga bitta fikr keladi: «Metabolizmim buzildi». Shoshmang. Keling, birga tekshiramiz.

Plato nima va u rostdan platomi?

Vazn bir joyda qotib qolsa, shifokorlar buni plato deyishadi. Plato — tekislik degani. Lekin har qotish ham plato emas.

Tarozi yogʻni alohida tortmaydi. U ichingizdagi ovqatni ham, suvni ham, yogʻni ham birga tortadi.

Bir kun shoʻr ovqat yoki koʻp non yesangiz, ertasiga tarozi koʻtarilishi mumkin. Bu yogʻ emas, suv. Ayollarda hayz kunlari ham tanada suv yigʻiladi.

Shuning uchun bitta kunga qarab xulosa qilmang. Vaznni haftalik, belni oylik raqam bilan solishtiring. Vazn 3–4 hafta joyida tursa va bel ham kichraymasa, shundagina plato deymiz.

Xoʻp, plato rost boʻlsa, sababi nima?

Vazn nega toʻxtaydi?

Birinchi sabab — yeyilgan ovqat oʻylaganingizdan koʻp. Nyu-Yorkda olimlar «kuniga 1 200 kilokaloriyadan kam yeyman, lekin ozolmayman» degan odamlarni tekshirishgan. Ularning metabolizmi joyida chiqqan.

Lekin ular yeganining qariyb yarmini yozmagan. Harakatini esa bir yarim barobar koʻp aytgan. Ataylab emas — shunchaki sezmagan.

Kuzatuvimda ham shunday holat boʻlgan. Menga murojaat qilgan bir kishi bir kunda yeganlarini rasmga olib yuborgan edi. Oʻzi hisoblaganda kuniga 1 500 kilokaloriya chiqqan. Qayta hisoblaganimizda esa 2 500 ga yaqin chiqdi.

Ikkinchi sabab — ozgan tana kamroq sarflaydi. Oldin har kuni 15 kilolik qopni koʻtarib yurgandingiz. Endi uni bir chetga qoʻydingiz. Tana ham endi shuncha kam ishlaydi.

Boshida tanqislik bergan porsiya endi tanqislik bermasligi mumkin.

Uchinchi sabab — rejadan vaqti-vaqti bilan chetga chiqish. Olimlar hisoblab koʻrishgan. Olti oyga borib vazn toʻxtashining katta sababi koʻpincha tananing tejashi emas, aynan shu ekan.

Haftada bir toʻy, bir mehmon, bir «bugun charchadim» kuni. Har biri kichik, lekin hammasi qoʻshilib tanqislikni yeb qoʻyadi.

Metabolizm sekinlashdimi?

Metabolizm — tananing ovqatdan quvvat olib, uni sarflashi. «Metabolizmim buzildi» degan qoʻrquv koʻp.

Olimlar buni oʻlchab koʻrishgan. Odamlar sakkiz hafta diyetada oʻrtacha 14 kilo ozgan. Ularning tanasi kutilganidan kuniga atigi 90 kilokaloriya kam sarflagan. Bu bir tilim nondan sal koʻproq.

Vazn bir oy joyida turgach, bu tejash yarmiga tushgan. Bir yildan keyin esa deyarli sezilmay qolgan.

Yosh ham asosiy sabab emas. 2021-yilgi katta tadqiqotda kattalarning quvvat sarfi 20 yoshdan 60 yoshgacha deyarli oʻzgarmagan. Pasayish 60 yoshdan keyin boshlangan.

Metabolizmni tezlashtirish mumkinmi?

«Metabolizmni tezlashtiradi» deb sotiladigan choy va kapsulalar koʻp. Kanada shifokorlari qoʻllanmasida yashil choy ekstrakti, xrom va garsiniya ham koʻrib chiqilgan. Ularning birortasida ishonchli ozish topilmagan.

Sarfni oshiradigan haqiqiy yoʻl — harakat. Yurish, zinadan chiqish, uy ishi kun boʻyi quvvat yoqadi.

Qachon shifokorga borish kerak?

• Pastki chegarada — ayol 1 200, erkak 1 500 kilokaloriya — yeb ham bir oydan ortiq vazn tushmasa.
• Doim holsizlik, sovuqqa chidamaslik, ich qotishi va teri qurishi boʻlsa. Qalqonsimon bezni qon tahlili bilan tekshirish kerak.
• Yangi dori boshlagandan keyin vazn osha boshlasa. Dorini oʻzingiz toʻxtatmang, shifokorga ayting.
• Ovqatni yashirib yesangiz yoki yeganingizni qusish, ich surish bilan qoplasangiz.

Ozish toʻxtab qoldi: nima qilish kerak

1. Uch kun hammasini yozing. Har qoshiq yogʻni, har piyola shirin choyni, har siqim yongʻoqni. Nega: yashirin quvvat koʻpincha shu mayda narsalarda boʻladi.
2. Qadamingizni solishtiring. Telefoningizdagi qadam tarixini oching va uch oy oldingisi bilan solishtiring. Nega: harakat kamaysa, sarf ham kamayadi, buni esa oʻzingiz sezmaysiz.
3. Kunlik ehtiyojni yangi vazn bilan qayta hisoblang. Nega: eski raqam kichikroq tanaga endi tanqislik bermaydi.
4. Ovqatni yanada kesmang. Ayol kuniga 1 200, erkak 1 500 kilokaloriyadan kam yemasin. Nega: juda kam yeyish ochlikni kuchaytiradi va rejani buzishi mumkin.
5. Uyquga vaqt ajrating. Nega: bir tadqiqotda kechasi olti yarim soatdan kam uxlaydigan odamlar bir soatcha koʻp uxlay boshlagan. Ular diyetasiz ham kuniga 270 kilokaloriya kam yeyishgan — bu uch tilimdan koʻproq non.

Toʻxtagan vaznning sababini topish uchun oʻlchash kerak. Qiyini — har kuni hammasini eslab, yozib yurish. Formula ilovasida ovqatni rasmga olasiz, ilova esa «Qoʻshimcha bormi?» deb soʻraydi — qozondagi yogʻ ham hisobga tushadi. «Natijalar»da vazn grafigini, «Oʻlchovlar»da belingizni koʻrib borasiz. Bir necha hafta yozib borsangiz, ilova «Ozish zonasi»ni qayta tekshirishni taklif qiladi. Toʻxtagan joydan davom etmoqchimisiz? Ozish va qayta semirmaslikni oʻrganish uchun App Store yoki Google Playʼdan «Formula — ozish ilovasi»ni yuklab oling.

Savolingiz boʻlsa — Telegramʼdagi yordam botiga yozing

Doktor Feruz YigitaliyevFormula ilovasi muallifi

TashMIʼda 10 yil oʻqigan: 6 yil asosiy taʼlim va 2 ta ordinatura. 2021-yildan semizlik va ozish bilan shugʻullanadi. Shu tajriba asosida Doktor Feruz metodi va Formula ilovasi yaratildi.

Doktor Feruz yoʻli

Manbalar

1. Lichtman SW va hamk. Discrepancy between self-reported and actual caloric intake and exercise in obese subjects. N Engl J Med, 1992. doi.org/10.1056/NEJM199212313272701
2. Thomas DM va hamk. Effect of dietary adherence on the body weight plateau: a mathematical model incorporating intermittent compliance with energy intake prescription. Am J Clin Nutr, 2014. doi.org/10.3945/ajcn.113.079822
3. Martins C va hamk. Metabolic adaptation is an illusion, only present when participants are in negative energy balance. Am J Clin Nutr, 2020. doi.org/10.1093/ajcn/nqaa220
4. Pontzer H va hamk. Daily energy expenditure through the human life course. Science, 2021. doi.org/10.1126/science.abe5017
5. Tasali E va hamk. Effect of sleep extension on objectively assessed energy intake among adults with overweight in real-life settings: a randomized clinical trial. JAMA Intern Med, 2022. doi.org/10.1001/jamainternmed.2021.8098
6. Wharton S va hamk. Obesity in adults: a clinical practice guideline. CMAJ, 2020. doi.org/10.1503/cmaj.191707