Ozgandan keyin semirish: vazn nega qaytadi

Ozgandan keyin semirish — iroda yetmagani belgisi emas. Tana ozishga javob beradi: kamroq quvvat sarflay boshlaydi va ishtahani kuchaytiradi. Buni bilgan odam vazn qaytishiga oldindan tayyorlanadi.

Koʻp mehnat qilib ozdingiz. Kiyimlar boʻshadi, qarindoshlar «ozibsiz-ku» deb maqtaydi. Oradan vaqt oʻtadi. Bir kuni sevimli shimingiz yana tor keladi.

Eng alamlisi — oʻzingizni ayblaysiz: «Irodam yetmadi». Aslida tanangiz ichida ikki kuch ishlaydi. Ularni hozir oddiy qilib tushuntiraman.

Vazn qaytishi qanchalik koʻp uchraydi?

Olimlar Amerikadagi 29 ta tadqiqotni birga koʻrib chiqishgan. Oddiy kam kaloriyali diyeta bilan ozganlarni 4–5 yil kuzatishgan.

Ular yoʻqotgan vaznining oʻrtacha beshdan birini ham saqlab qololmagan. Yaʼni oʻn kilo ozgan odamga sakkiz kilodan koʻprogʻi qaytib kelgan.

Koʻp usulda yoʻl bir xil. Avval vazn tushadi, keyin toʻxtaydi, undan keyin sekin-sekin qaytadi. Nega shunday boʻladi?

Qayta semirish sabablari: tanadagi ikki kuch

Birinchi kuch — tana kamroq sarflaydi. Kanada shifokorlari qoʻllanmasiga koʻra, har bir kilo ozganda tana kamroq sarflaydi. Tinch holatda — kuniga taxminan 15 kilokaloriya kam. Oʻn kilo ozsangiz, bu 150 kilokaloriya, yaʼni ikki tilim nonga yaqin quvvat.

Ikkinchi kuch — ishtaha. Leptin — «toʻqman» degan xabar beradigan gormon. Yogʻ kamayganda u ham kamayadi. «Ochman» deydigan grelin gormoni esa koʻpayadi.

Avstraliyada ozgan odamlarni bir yil kuzatishgan. Bir yildan keyin ham leptin past, grelin baland qolgan. Odamlar esa ozishdan oldingidan kuchliroq ochlik sezgan.

Olimlar bu kuchni hisoblab ham koʻrishgan. Har bir kilo ozganda ishtaha kuniga taxminan 100 kilokaloriyalik qoʻshimcha ovqat soʻraydi. Oʻn kilo ozsangiz, bu oʻn ikki tilimdan koʻproq non.

Ishtahaning kuchi tananing tejashidan uch barobardan ham koʻp. Shuning uchun diyetadan keyin «oʻzimni tutolmayapman» degan his paydo boʻladi.

Ozgandan keyin semirish: diyeta tugaganda nima boʻladi?

Vebinarlarimda «90-65-90 qoidasi»ni koʻp aytaman. Odam 90 kilodan ozishni boshlaydi va qiynalib 65 ga tushadi. Keyin asta-sekin 68, 70, 75… Bir yil oʻtib tarozi yana 90 ni koʻrsatadi.

Nega? Chunki tana 65 ga tushdi, fikr va odatlar esa 90 da qolib ketdi.

Diyeta tugaydi va siz eski porsiyangizga qaytasiz. Tana esa endi oldingidan kamroq sarflaydi. Har kuni ozgina quvvat ortib qoladi va sezdirmay yogʻ boʻlib yigʻiladi. Bunga kuchaygan ishtaha ham qoʻshiladi.

Nega baʼzan vazn oldingisidan ham oshib ketadi?

Ikkinchi jahon urushi yillarida Amerikada 36 sogʻlom yigit tajribaga rozi boʻlgan. Ular olti oy yarim och yashagan. Ularda yogʻ bilan birga mushak ham ketgan.

Keyin ularga xohlagancha ovqat berishgan. Yoʻqotgan mushak tiklanmaguncha ishtahasi bosilmagan. Yogʻ esa tajribadan oldingisidan ham koʻpayib ketgan.

Ular semiz boʻlmagan yigitlar edi, ochlik ham juda qattiq edi. Shuning uchun bu natijani har kimga koʻchirib boʻlmaydi.

Lekin u bir narsani koʻrsatadi. Och yurib ozganda mushak ham ketadi. Tana esa uni tiklamaguncha ovqat soʻrayveradi.

Fikr va kayfiyat vaznni qanday qaytaradi?

Olimlar ozib, keyin qayta semirgan ayollar bilan suhbatlashgan. Vaznini saqlaganlarga qaraganda ularda «yo hammasi, yo hech narsa» degan fikr koʻproq uchragan.

Bitta pishiriq yedingizmi — «baribir buzildi». Keyin butun kun, butun hafta ketadi.

Ular vaznini kuzatishni ham tashlagan. Kayfiyatini esa ovqat bilan koʻtarishga uringan.

Qachon shifokorga borish kerak?

• Ovqatingiz oʻzgarmagan holda vazn tez osha boshlasa, ayniqsa oyoq shishsa yoki nafas qisilsa.
• Yangi dori boshlagandan keyin vazn oshsa. Dorini oʻzingiz toʻxtatmang: shifokor uni almashtirishi mumkin.
• Oʻzingizni toʻxtata olmay koʻp yesangiz, buni yashirsangiz yoki keyin qusish bilan qoplasangiz.

Vazn qaytmasligi uchun nima qilish kerak

1. Eski porsiyaga qaytmang. Kunlik ehtiyojingizni yangi vazn bilan qayta hisoblang. Nega: kichikroq tanaga kamroq quvvat kerak, ozishdan oldingi porsiya esa vaznni sekin qaytaradi.
2. Ishtahaga oldindan tayyorlaning. Ozgandan keyin ochlik kuchayishini biling. Har ovqatda oqsilli taom va sabzavot boʻlsin, yetarli uxlang. Nega: kuchaygan ochlikni iroda bilan emas, toʻydiradigan ovqat bilan yengish osonroq.
3. Och yurib ozmang. Tanqislik kichik boʻlsin, harakatni, ayniqsa kuch mashqlarini tashlamang. Nega: Kanada qoʻllanmasiga koʻra, ular ozish paytida mushakni saqlashga yordam beradi.

Bu qadamlarni bilish yetmaydi. Ularni ozish boshlangan kundan mashq qilish kerak. Formula ilovasida natijani saqlash birinchi kundan oʻrgatiladi — ozish uchun ham, qayta semirmaslik uchun ham. Darslarda toʻqlikni sezishni va ovqatga qoʻl choʻzganda «Ochmanmi yoki charchadimmi?» deb soʻrashni oʻrganasiz. Koʻp yeb qoʻygan kundan keyin nima qilishni ham bilib olasiz. Ozish va qayta semirmaslikni birga oʻrganmoqchi boʻlsangiz, App Store yoki Google Playʼdan «Formula — ozish ilovasi»ni yuklab oling.

Savolingiz boʻlsa — Telegramʼdagi yordam botiga yozing

Video

Ozgandan keyin odam nega qayta semirishini shu videoda batafsil tushuntirganman.

YouTube · 99,9% Qayta Semiradi — Mana Nima Uchun

Doktor Feruz YigitaliyevFormula ilovasi muallifi

TashMIʼda 10 yil oʻqigan: 6 yil asosiy taʼlim va 2 ta ordinatura. 2021-yildan semizlik va ozish bilan shugʻullanadi. Shu tajriba asosida Doktor Feruz metodi va Formula ilovasi yaratildi.

Doktor Feruz yoʻli

Manbalar

1. Anderson JW va hamk. Long-term weight-loss maintenance: a meta-analysis of US studies. Am J Clin Nutr, 2001. doi.org/10.1093/ajcn/74.5.579
2. Wharton S va hamk. Obesity in adults: a clinical practice guideline. CMAJ, 2020. doi.org/10.1503/cmaj.191707
3. Sumithran P va hamk. Long-term persistence of hormonal adaptations to weight loss. N Engl J Med, 2011. doi.org/10.1056/NEJMoa1105816
4. Polidori D va hamk. How strongly does appetite counter weight loss? Quantification of the feedback control of human energy intake. Obesity, 2016. doi.org/10.1002/oby.21653
5. Dulloo AG va hamk. Poststarvation hyperphagia and body fat overshooting in humans: a role for feedback signals from lean and fat tissues. Am J Clin Nutr, 1997. doi.org/10.1093/ajcn/65.3.717
6. Byrne S va hamk. Weight maintenance and relapse in obesity: a qualitative study. Int J Obes, 2003. doi.org/10.1038/sj.ijo.0802305