Qon bosimi normasi: gipertoniya va ortiqcha vazn

Qon bosimi normasi haqida qisqa javob. Ikki xil kunda oʻlchanganda bosim 140/90 va undan yuqori chiqsa — bu gipertoniya. Koʻp odam uchun maqsad — 140/90 dan past. Ortiqcha vazn bosim koʻtarilishi xavfini oshiradi, ozish esa bosimni pasaytiradi.

Choyxonada qoʻshningiz aytadi: «Menda bosim yoʻq, boshim hech ogʻrimaydi». Bosimini oxirgi marta qachon oʻlchaganini esa eslay olmaydi. Gap shundaki, baland bosim koʻpincha hech narsa bildirmaydi. Ortiqcha vazn esa bu xavfni oshiradi. Qanday qilib — va nima qilish mumkin? Hozir oddiy qilib tushuntiraman.

Gipertoniya nima?

Gipertoniya — tomirlardagi qon bosimi doimiy baland turishi.

Bosim ikki raqam bilan yoziladi, masalan 140/90. Birinchisi — yurak qisqarganda tomirdagi bosim. Ikkinchisi — yurak ikki urish orasida dam olgandagi bosim. Odamlar ularni «yuqori» va «pastki» bosim deydi.

Koʻp odam baland bosimni sezmaydi. Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti (JSST) maʼlumotiga koʻra, dunyoda 30–79 yoshli kattalarning uchdan biri gipertoniya bilan yashaydi.

Ularning 44 foizi, yaʼni har 10 kishidan 4 tasidan koʻprogʻi buni bilmaydi. Davolanmasa, gipertoniya yurak, miya va buyrakka zarar beradi. Bilishning yagona yoʻli — bosimni oʻlchash.

Qon bosimi normasi qancha?

JSST va Angliya qoʻllanmasidagi (NICE) asosiy raqamlar:

• 140/90 va undan yuqori (ikki xil kunda) — gipertoniya;
• uyda oʻlchaganda chegara biroz pastroq — 135/85;
• davolanayotgan koʻp odam uchun maqsad — 140/90 dan past, 80 yoshdan keyin — 150/90 dan past;
• qandli diabet, yurak yoki buyrak kasalligida JSST maqsadi — 130/80 dan past;
• 180/120 va undan yuqori — juda baland bosim.

Bu — umumiy raqamlar. Sizga qaysi biri maqsad ekanini shifokor yoshingiz va kasalliklaringizga qarab belgilaydi.

Ortiqcha vazn bosimga qanday taʼsir qiladi?

JSST maʼlumotiga koʻra, gipertoniya xavfini ortiqcha vazn, kam harakat, shoʻr ovqat va spirtli ichimlik oshiradi.

Qorin yogʻi bosimni qanday koʻtaradi? Sabablardan biri — buyrak.

Buyrak ortiqcha tuzni siydik bilan chiqarib turadi. Qorin ichidagi yogʻ esa buyraklarni siqib qoʻyishi mumkin — xuddi ustiga ogʻir yuk qoʻyilgandek.

Siqilgan buyrak tuzni toʻliq chiqarmay, qonga qaytaradi. Tuz esa suvni ushlab qoladi va bosim koʻtariladi.

Yaxshi xabar: ozish bosimni pasaytiradi. Olimlar 25 ta tadqiqotni jamlab koʻrishgan, ularda 4 874 kishi qatnashgan.

Odamlar oʻrtacha 5 kilo ozganda yuqori bosim taxminan 4,4 birlikka tushgan. Pastki bosim esa 3,6 birlikka (mm sim. ust.). Yaʼni har tashlangan kilo bosimni taxminan bir birlikka kamaytiradi.

Tuz ham bosimni koʻtaradi. Tuzdagi natriy suvni oʻziga tortadi.

Hovlida gul sugʻorasiz, deylik. Jumrakni oxirigacha burasangiz, shlang tarang boʻlib ketadi. Tomirda ham shunday: ortiqcha tuz yesangiz, qondagi suv koʻpayadi va tomir devoriga bosim ortadi.

Olimlar tuz boʻyicha 34 ta tadqiqotni ham koʻrib chiqishgan. Tuzni kuniga taxminan 4,4 grammga kamaytirganda, bosimi baland odamlarda yuqori bosim oʻrtacha 5,4 birlikka tushgan.

Demak, ikkalasining foydasi taxminan bir xil: 5 kilo ozish va tuzni kuniga deyarli bir choy qoshiq kamaytirish.

Qaysi shifokorga borish kerak?

Bosim bir necha marta 140/90 dan yuqori chiqsa, avval terapevt yoki oilaviy shifokorga boring. U tashxis qoʻyadi va davolashni boshlaydi.

Kardiolog — yurak va qon tomir kasalliklari shifokori. Yurak kasalligi boʻlsa yoki bosim bir nechta dori bilan ham tushmasa, mutaxassis maslahati kerak boʻladi.

Darhol 103 ga qoʻngʻiroq qiling, agar bosim juda baland boʻlib:

• kuchli bosh ogʻrigʻi, koʻkrak ogʻrigʻi yoki nafas qisishi boʻlsa;
• bosh aylanib, koʻngil aynisa yoki qusish boshlansa;
• koʻz xiralashsa yoki fikr chalkashsa.

Yuz, qoʻl yoki oyoqning bir tomoni birdan kuchsizlansa yoki gapirish qiyinlashsa, bu insult belgisi boʻlishi mumkin. Bunda ham kutmang — darhol 103 ga qoʻngʻiroq qiling.

Qon bosimini tushirish uchun nima qilish kerak?

1. Sekin, lekin barqaror oza boshlang. Nega: bir-ikki kilo ham bosimga foyda beradi. Muhimi — tashlangan vazn qaytmasin.
2. Tuzni kuniga 5 grammdan kam yeng — bu bir choy qoshiqdan ozroq. Nega: tuzni kamaytirganda bosim tushgan. Tuzning katta qismi tuzdondan emas, non, kolbasa, konserva va tayyor ziravorlardan keladi. Ovqatga tuz oʻrniga zira va koʻkat qoʻshing.
3. Koʻproq yuring. Haftasiga kamida 150 daqiqa harakat kerak, masalan, haftada 5 kun 30 daqiqadan tez yurish. Kamroq oʻtiring, sabzavot va mevani koʻpaytiring. Nega: JSST maʼlumotiga koʻra, kam harakat gipertoniya xavfini oshiradi.
4. Chekishni tashlang, spirtli ichimlikni kamaytiring. Nega: JSST buni ham maslahat beradi.
5. Bosimni uyda oʻlchab, yozib boring. Dorini esa oʻzingizcha toʻxtatmang. Nega: raqamlar shifokorga davolashni aniqroq tanlashga yordam beradi. Yangi odatlar bosimni tushiradi, lekin koʻp odamga dori baribir kerak boʻladi.

Bu qadamlarning hech biri qiyin emas. Qiyini — ularni dori kabi har kuni, yillab davom ettirish. Formula ilovasida buni qisqa darslar bilan oʻrganasiz: har darsdan keyin hayotingizda sinab koʻradigan bitta kichik vazifa boʻladi. «Natijalar»dagi grafikda har tushgan kiloni koʻrib borasiz — eslang, har kilo bosimni taxminan bir birlikka tushiradi. Ilova gipertoniyani davolamaydi. Surunkali kasallik yoki dori boʻlsa, ilova boshida rejani shifokoringiz bilan kelishganingizni tasdiqlashni soʻraydi. Ozish va qayta semirmaslikni bosqichma-bosqich oʻrganmoqchi boʻlsangiz, App Store yoki Google Playʼdan «Formula — ozish ilovasi»ni yuklab oling.

Savolingiz boʻlsa — Telegramʼdagi yordam botiga yozing

Doktor Feruz YigitaliyevFormula ilovasi muallifi

TashMIʼda 10 yil oʻqigan: 6 yil asosiy taʼlim va 2 ta ordinatura. 2021-yildan semizlik va ozish bilan shugʻullanadi. Shu tajriba asosida Doktor Feruz metodi va Formula ilovasi yaratildi.

Doktor Feruz yoʻli

Manbalar

1. WHO. Hypertension, 2025. who.int/news-room/fact-sheets/detail/hypertension
2. NICE. Hypertension in adults: diagnosis and management (NG136), 2019, yangilangan 2026. nice.org.uk/guidance/ng136
3. Neter JE va hamk. Influence of weight reduction on blood pressure: a meta-analysis of randomized controlled trials. Hypertension, 2003. doi.org/10.1161/01.HYP.0000094221.86888.AE
4. Naumnik B, Myśliwiec M. Renal consequences of obesity. Med Sci Monit, 2010. medscimonit.com/abstract/index/idArt/881092
5. WHO. Cardiovascular diseases (CVDs), 2025. who.int/news-room/fact-sheets/detail/cardiovascular-diseases-(cvds)
6. Doktor Feruz. «Qon bosimi yuqori — tuzni kamaytirsa nima oʻzgaradi?», Telegram, 2026. t.me/taomlanish_ilmi/3860