Bel aylanasi: meʼyori va qanday oʻlchanadi

Bel aylanasi qorindagi yogʻni tarozidan yaxshiroq koʻrsatadi. Oddiy qoida shuki, belingiz boʻyingizning yarmidan kichik boʻlsin. Santimetrda esa ayolda 80 sm dan, erkakda 94 sm dan katta bel xavf oshganini bildiradi.

Tarozi haftalab oʻsha-oʻsha sonni koʻrsatadi. Shim esa belda boʻshab qolgan. Qaysi biriga ishonasiz? Sogʻliq haqida ikkinchisi koʻproq gapiradi. Nega? Hozir oddiy qilib tushuntiraman.

Bel aylanasi nega muhim?

Tanada yogʻ asosan ikki joyda turadi. Biri — teri ostida. Uni barmoq bilan chimchilab ushlasa boʻladi. Ikkinchisi — qorin ichida, jigar va ichaklar atrofida. Sogʻliq uchun ikkinchisi xavfliroq. U 2-tip diabet, baland qon bosimi va yurak kasalliklari xavfini oshiradi.

Tarozi bu ikki yogʻni ajratmaydi. Bel esa qorin ichidagisini sezadi. Angliya shifokorlari qoʻllanmasida yozilishicha, indeksi «sogʻlom» odamda ham qorinda yogʻ koʻp boʻlishi mumkin. Shuning uchun indeksingiz 35 dan past boʻlsa, belni ham oʻlchash kerak.

Katta bel — hali kasallik emas. Lekin bu xavf belgisi.

Bel aylanasi normasi

Angliya qoʻllanmasi belni boʻyga boʻlishni maslahat beradi:

• 0,4–0,49 — xavf oshmagan;
• 0,5–0,59 — xavf oshgan;
• 0,6 va undan yuqori — xavf yanada yuqori.

Indeks 35 dan past boʻlsa, bu chegara ayol va erkak uchun, har qanday millat uchun bir xil. Boʻyga qarab bel shu chegaradan kichik boʻlsin:

Nega aynan boʻyga boʻlinadi? 90 sm bel 180 sm boʻyli odamda chegarada turadi. 150 sm boʻyli odamda esa xavf ancha yuqori.

Olimlar 300 mingdan ortiq kattani qamragan tadqiqotlarni jamlab koʻrishgan. Bel va boʻy nisbati qand, qon bosimi va yurak kasalliklari xavfini yaxshiroq koʻrsatgan. U indeksdan ham, faqat beldan ham aniqroq chiqqan.

Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti hisobotida santimetrdagi chegaralar ham bor:

• ayolda 80 sm dan katta — xavf oshgan, 88 sm dan katta — xavf ancha oshgan;
• erkakda 94 sm dan katta — xavf oshgan, 102 sm dan katta — xavf ancha oshgan.

Santimetrdagi chegara millatga qarab farq qiladi: Osiyo xalqlarida xavf pastroq belda boshlanishi mumkin. Bel va boʻy nisbati esa hamma uchun bitta.

Bel aylanasi qanday oʻlchanadi?

Sizga tikuvchilar ishlatadigan yumshoq santimetr lenta kerak.

1. Ertalab, nonushtadan oldin oʻlchang. Ovqat va suyuqlik qorinni shishiradi.
2. Belni kiyimdan oching. Toʻgʻri turing, qoʻllaringiz yon tomonda boʻlsin.
3. Eng pastki qovurgʻangiz chetini va yonbosh suyagingizning tepasini qoʻl bilan toping.
4. Lentani shu ikki nuqtaning oʻrtasidan aylantiring. Bu odatda kindikdan sal yuqori boʻladi. Lenta polga parallel tursin.
5. Odatdagidek nafas chiqaring va shu paytda oʻlchang. Qorinni ichga tortmang. Lenta teriga tegib tursin, lekin botib kirmasin.
6. Ikki marta oʻlchang. Farq 1 sm dan kam boʻlsa, oʻrtachasini oling.

Keyin belni boʻyga boʻling. Masalan, 96,5 sm ÷ 170 sm = 0,57. Bu — xavf oshgan.

Lenta yoʻqmi? Boʻyingizga teng ip kesing va ikki buklang. Ipni belingizga oʻrang. Uchlari bir-biriga yetsa, belingiz boʻyingizning yarmidan kichik.

Oʻzgarishni remen ham koʻrsatadi. Remenni keyingi teshikka oʻtkazsangiz, belingiz kichrayyapti.

Belni qanday kichraytirish mumkin?

«Faqat qorindan ozdiradi» degan vaʼdaga ishonmang. Kanada shifokorlari qoʻllanmasi shunday vaʼda beradigan dasturlardan ehtiyot boʻlishni maslahat beradi. Bel butun tanadagi yogʻ kamayganda kichrayadi.

Shu qoʻllanmada yozilishicha, tez yurish ham yordam beradi. Tadqiqotlarda odamlar 12–16 hafta davomida haftasiga 4 marta, har safar oʻrtacha 46 daqiqadan yurishgan. Ularning beli oʻrtacha 2,8 sm kichraygan.

Muntazam harakat vazn deyarli oʻzgarmasa ham qorin ichidagi yogʻni kamaytiradi. Ovqat bilan birga esa natija kattaroq boʻladi.

Qachon shifokorga borish kerak?

• Belingiz boʻyingizning yarmidan katta boʻlsa — qon bosimi, qand va xolesterinni tekshirtiring.
• Qorin qisqa vaqtda sababsiz kattalashsa, ogʻriq yoki shish bilan kechsa.
• Homilador boʻlsangiz: bu oʻlchov siz uchun emas, vazningizni shifokor kuzatadi.

Nima qilish kerak

1. Bugun belingizni oʻlchang va boʻyingizga boʻling. Nega: xavfingizni bilasiz.
2. Oyiga bir marta takrorlang va yozib boring. Har safar ertalab, bir xil joydan oʻlchang. Nega: shunda sonlarni solishtirsa boʻladi.
3. Har kuni yuring. Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti haftasiga kamida 150 daqiqa oʻrtacha harakatni tavsiya qiladi. Bu kuniga taxminan 20 daqiqa. Masalan, marshrutkadan bir bekat oldin tushib, uyga piyoda keling. Nega: muntazam harakat vazn deyarli oʻzgarmasa ham qorin ichidagi yogʻni kamaytiradi.

Lentani bir marta aylantirish qiyin emas. Qiyini — har oy bir xil vaqtda oʻlchab, sonni yoʻqotmaslik. Formula ilovasining «Oʻlchovlar» boʻlimida belni qanday oʻlchashni ilovaning oʻzi koʻrsatadi, sonni ham oʻsha yerga yozasiz. Vazningiz esa «Natijalar»da grafik boʻlib boradi. Shunda tarozi joyida tursa ham, belingizda nima boʻlayotganini oʻz sonlaringizda koʻrasiz. Ozish va qayta semirmaslikni bosqichma-bosqich oʻrganmoqchi boʻlsangiz, App Store yoki Google Playʼdan «Formula — ozish ilovasi»ni yuklab oling.

Savolingiz boʻlsa — Telegramʼdagi yordam botiga yozing

Video

Ozishga kirishishdan oldin nimalarni bilib olishingiz kerakligini shu videoda oddiy qilib aytib berganman.

YouTube · Ozishdan Avval Buni Koʻrishingiz Kerak

Doktor Feruz YigitaliyevFormula ilovasi muallifi

TashMIʼda 10 yil oʻqigan: 6 yil asosiy taʼlim va 2 ta ordinatura. 2021-yildan semizlik va ozish bilan shugʻullanadi. Shu tajriba asosida Doktor Feruz metodi va Formula ilovasi yaratildi.

Doktor Feruz yoʻli

Manbalar

1. NICE. Overweight and obesity management (NG246), 2025. nice.org.uk/guidance/ng246
2. Ashwell M. va hamk. Waist-to-height ratio is a better screening tool than waist circumference and BMI for adult cardiometabolic risk factors: systematic review and meta-analysis. Obesity Reviews, 2011. doi.org/10.1111/j.1467-789X.2011.00952.x
3. JSST (WHO). Waist circumference and waist–hip ratio: report of a WHO expert consultation, 2011. who.int/publications/i/item/9789241501491
4. JSST (WHO). Guidelines on physical activity and sedentary behaviour, 2020. who.int/publications/i/item/9789240015128
5. Wharton S. va hamk. Obesity in adults: a clinical practice guideline (Obesity Canada). CMAJ, 2020. doi.org/10.1503/cmaj.191707
6. Doktor Feruz. «Ozishdan avval buni koʻrishingiz kerak», YouTube, 2023. youtu.be/_ZXHDu3UcLM