Ozdiruvchi dorilar: nimadan ehtiyot boʻlish kerak

Ozdiruvchi dorilar ikki xil boʻladi. Birinchisi — shifokor yozib beradigan, katta sinovdan oʻtgan dorilar. Ikkinchisi — reklamada sotiladigan «ozdiruvchi» tabletka, choy va kapsulalar. Birinchisi rostdan yordam beradi, lekin faqat retsept bilan va shifokor kuzatuvida. Ikkinchisidan ehtiyot boʻling: ichida nima borligini qutiga qarab bilib boʻlmaydi.

Bir kuni dorixonaga kirasiz. Peshtaxtada «ozdiruvchi» quticha turibdi. Telefoningizda esa tanishingiz ozdiruvchi ukolni maqtayapti. Ikkalasi ham «ozdiradi» deydi. Qaysi biri dori, qaysi biri shunchaki quticha? Hozir oddiy qilib tushuntiraman.

Ozish uchun dori bormi?

Internetda «ozish uchun dori», «озиш учун таблеткалар» deb koʻp qidirishadi. Javob: ha, bor. Angliya va Kanadaning rasmiy qoʻllanmalarida bunday dorilar sanab berilgan. Ikkalasida ham bor dorilar:

• Ukollar — semaglutid, tirzepatid, liraglutid. Ular ishtahani kamaytiradi, odam kamroq yeydi.
• Orlistat — kapsula. U ovqatdagi yogʻning bir qismini hazm qilmasdan chiqarib yuboradi.

Bu dorilar katta sinovlardan oʻtgan va faqat retsept bilan beriladi. Lekin ular ham yolgʻiz ishlamaydi.

Angliya qoʻllanmasida aniq yozilgan: har qanday ozish dorisi kamroq ovqat va koʻproq harakat bilan birga beriladi. Dori haqida esa keyin gaplashiladi — ovqat, harakat va odat ustida ish boshlangandan soʻng.

Ozdiruvchi dorilar kimga yoziladi?

Shifokor avval tana vazn indeksini (TMI) koʻradi. TMI — vazningiz boʻyingizga nisbatan qanchaligini koʻrsatadigan son.

Kanada qoʻllanmasiga koʻra, dori TMI 30 va undan yuqori boʻlsa taklif qilinadi. TMI 27 va undan yuqori boʻlsa-chi? Unda vazn bilan bogʻliq kasallik ham boʻlsa, dori koʻrib chiqiladi. Masalan, qand kasalligi yoki qon bosimi baland boʻlsa. Angliyada ukollar uchun chegara odatda bundan ham baland.

Qaysi dori, qancha va qancha muddat — buni faqat shifokor hal qiladi. Homiladorlik va emizish davrida ozdiruvchi dori berilmaydi.

Ideal ozdiruvchi dori bormi?

«Ideal ozdiruvchi dori» deganda koʻpchilik shuni oʻylaydi: ichdim, ozdim, zarari yoʻq va bir umrga yetadi. Bunday dori yoʻq.

Haqiqiy dorilarning ham nojoʻya taʼsiri, yaʼni keraksiz yoqimsiz taʼsiri bor. Ukollarda koʻpincha koʻngil aynishi, qusish, ich ketishi yoki qotishi boʻladi. Orlistatda esa yogʻli, yumshoq axlat va hojatga toʻsatdan shoshilish boʻladi.

Kanada qoʻllanmasi semizlikni surunkali, yaʼni uzoq davom etadigan kasallik deydi. Xuddi qand kasalligi yoki baland qon bosimi kabi. Shuning uchun dori ham uzoq beriladi.

Sinovlarda dori toʻxtatilganda vazn ham, sogʻliqdagi yaxshilanish ham ortga qaytgan. Demak, dorini oʻzboshimcha boshlash ham, oʻzboshimcha tashlash ham mumkin emas.

Glyukofaj va reduksin-chi?

Bu ikki nomni ham «ozdiruvchi dori» deb koʻp soʻrashadi.

• Glyukofaj (metformin) — qand kasalligi dorisi. Kanada qoʻllanmasidagi ozish dorilari roʻyxatida u yoʻq.
• Reduksin (sibutramin) — 2010-yilda Yevropa Ittifoqida savdodan olingan dori. Sababi — u infarkt va insult xavfini oshirgan.

Aptekada ozdiruvchi dorilar: nega ehtiyot boʻlish kerak?

«Aptekada ozdiruvchi dorilar» deb qidirsangiz, koʻpincha retseptsiz tabletka, choy va kapsulalar chiqadi. Ularning koʻpi dori emas, biologik faol qoʻshimcha — BAD.

Kanada qoʻllanmasi bunday mahsulotlarni tavsiya qilmaydi. 12 haftadan uzoq davom etgan sinovlarda birortasi ham sezilarli ozdirmagan.

Xavfi esa boshqa joyda. Ishtahani keskin «boʻgʻib qoʻyadigan» «tabiiy» kapsuladan yorliqqa yozilmagan dori chiqishi mumkin. Koʻpincha bu — oʻsha sibutramin.

Qachon shifokorga borish kerak?

• «Ozdiruvchi» vosita ichib, yuragingiz tez ursa, bosim koʻtarilsa, uyqu qochsa yoki qoʻlingiz titrasa. Vositani toʻxtating va qutisini olib shifokorga boring.
• Koʻz oqi yoki teri sargʻaysa, siydik qorayib ketsa — shu kuniyoq shifokorga boring.
• Koʻkragingiz ogʻrisa yoki nafasingiz qisilsa — darhol 103 yoki 112.
• TMI yuqori boʻlsa yoki vazn bilan bogʻliq kasallik boʻlsa va ovqat-harakat bilan natija chiqmasa. Dori kerakmi — shifokor bilan gaplashing.
• Vazn uchun ich surgi yoki siydik haydovchi ichayotgan boʻlsangiz. Bu ovqatlanish buzilishi belgisi boʻlishi mumkin, mutaxassisga ayting.

Nima qilish kerak

1. Dorini oʻzingiz boshlamang. Nega: rostdan ishlaydigan dori ham sizga mos kelmasligi mumkin. Shifokor tekshirib, foydasi va xavfini tushuntiradi.
2. «Ovqatni cheklamasdan ozasiz», «faqat qorindan ozdiradi» degan vaʼdaga ishonmang. Nega: Kanada qoʻllanmasi bunday vaʼdalarni shubhali belgilar qatoriga qoʻyadi.
3. Doimiy dori ichsangiz, har qanday qoʻshimchadan oldin shifokorga ayting. Nega: qutiga yozilmagan dori sizning doringiz bilan toʻqnashishi mumkin.
4. Dori yozilsa ham, ovqat va harakat odatini quring. Nega: Angliya qoʻllanmasi dori toʻxtatilayotganda vaznni saqlashga yordam berishni tavsiya qiladi. Bu yordamning asosi — odatlar.

Dori kerakmi yoki yoʻqmi — buni shifokoringiz hal qiladi. Lekin dori bilan ham, dorisiz ham vaznni har kungi odatlar ushlab turadi: dasturxon, kechki ovqat, mehmondorchilik. Formula ilovasi dori yozmaydi va shifokorning oʻrnini bosmaydi. Dori ichsangiz, ilova boshidayoq «Shifokoringiz bilan kelishganingizni tasdiqlang» deb soʻraydi. Keyin qisqa video va audio darslarda shu odatlarni birma-bir oʻrganasiz. Har darsdan keyin bitta kichik vazifani oʻz hayotingizda sinab koʻrasiz. Ozish va qayta semirmaslikni shifokoringiz bilan kelishib oʻrganmoqchi boʻlsangiz, App Store yoki Google Playʼdan «Formula — ozish ilovasi»ni yuklab oling.

Savolingiz boʻlsa — Telegramʼdagi yordam botiga yozing

Video

Ozdiruvchi BADlar ichida nima yashiringan boʻlishi mumkinligini shu videoda ochiq aytib berganman.

YouTube · Buni ichida NIMA yashiringan? Ozdiruvchi "BAD"lar Haqiqati

Doktor Feruz YigitaliyevFormula ilovasi muallifi

TashMIʼda 10 yil oʻqigan: 6 yil asosiy taʼlim va 2 ta ordinatura. 2021-yildan semizlik va ozish bilan shugʻullanadi. Shu tajriba asosida Doktor Feruz metodi va Formula ilovasi yaratildi.

Doktor Feruz yoʻli

Manbalar

1. NICE. Overweight and obesity management (NG246), 2025. nice.org.uk/guidance/ng246
2. Pedersen S. va hamk. Pharmacotherapy for obesity management in adults: 2025 clinical practice guideline update. CMAJ, 2025. doi.org/10.1503/cmaj.250502
3. Obesity Canada. Commercial Products and Programs in Obesity Management. Canadian Adult Obesity Clinical Practice Guideline, 2020. obesitycanada.ca/wp-content/uploads/2025/03/16-Canadian-Adult-Obesity-CPG-Commercial-Weight-Loss.pdf
4. Tucker J. va hamk. Unapproved pharmaceutical ingredients included in dietary supplements associated with US Food and Drug Administration warnings. JAMA Network Open, 2018. doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2018.3337
5. EMA (Yevropa dori agentligi). Sibutramine — referral: dorining ruxsatnomasini toʻxtatish, 2010. ema.europa.eu/en/medicines/human/referrals/sibutramine
6. Doktor Feruz. «Buni ichida nima yashiringan? Ozdiruvchi BADlar haqiqati», YouTube, 2026. youtu.be/PpObJRA-A8A