Orsoten va Ksenikal (orlistat): qanday ishlaydi

Orsoten va Ksenikal — bitta dori moddasi, orlistatning ikki savdo nomi. Orlistat ishtahani kamaytirmaydi: ovqatdagi yogʻning bir qismi hazm boʻlmasdan, ichakdan chiqib ketadi. U yengil ozdiradi, ichakka oid nojoʻya taʼsirlari esa koʻp. Shuning uchun uni faqat shifokor tayinlaydi va kuzatadi.

Tasavvur qiling: Orsoten ichdingiz va mehmonga bordingiz. Dasturxonda yogʻli osh. Yeysiz, keyin esa hojatxonani qidirib qolasiz. Bu dori qanday ishlaydi, kimga kerak va qancha ozdiradi? Hozir oddiy qilib tushuntiraman.

Orlistat qanday ishlaydi?

Ovqatdagi yogʻni hazm qilish uchun ichakda maxsus fermentlar ishlaydi. Fermentni ovqatni maydalaydigan «qaychi» deb tasavvur qiling. Orlistat shu «qaychi»ni toʻsib qoʻyadi.

Shunda ovqatdagi yogʻning taxminan 30 foizi, yaʼni uchdan biriga yaqini, hazm boʻlmay ichakdan oʻtib ketadi. Tana bu yogʻdan quvvat ham ololmaydi, uni zaxiraga ham qoʻya olmaydi.

Orlistat faqat yogʻning hazm boʻlishini toʻsadi, ishtahani esa kamaytirmaydi. Shuning uchun non, shakar va shirin ichimlikdagi quvvat oldingidek soʻrilaveradi. Choyga solingan shakar ham, tandir non ham tanaga avvalgidek oʻtadi.

Ksenikal va Orsotenning farqi bormi?

Ikkalasida ham dori moddasi bir xil — orlistat.

Ksenikal — asl dori. U Yevropa Ittifoqida 1998-yildan beri ruxsat etilgan va u yerda faqat retsept bilan beriladi.

Orsoten — Sloveniyaning KRKA kompaniyasi chiqargan nusxa (generik) dori. U Rossiyada 2009-yilda orlistatning birinchi nusxasi sifatida roʻyxatga olingan.

Orsoten qancha ozdiradi?

Sinovlarda orlistat ovqatlanishni oʻzgartirish bilan birga berilgan. Bir yilda orlistat ichganlar oʻrtacha 6,1 kilogramm ozgan. Dori moddasi yoʻq kapsula ichganlar esa 2,6 kilogramm ozgan.

Olimlar koʻp tadqiqot natijalarini birga koʻrib chiqishgan. Orlistatning qoʻshimcha foydasi bir yilda vaznning taxminan 3 foizi boʻlgan. 100 kilolik odam uchun bu 3 kilo atrofida degani.

Dori yoʻriqnomasi va Angliya qoʻllanmasida qoida bor: 12 haftada vaznning kamida 5 foizi ketmasa, dori toʻxtatiladi. 100 kilolik odam uchun bu 5 kilo.

Keyin-chi? 4 yil davom etgan tadqiqotda vazn birinchi yildan keyin toʻxtagan, keyin asta-sekin qayta oshgan. Kanada qoʻllanmasi ham ogohlantiradi: dori toʻxtatilsa, vazn qaytishi mumkin. Odat oʻzgarmasa, toʻxtatilgandan keyin vazn qaytadi. Shunday qilib bir ozasiz, bir semirasiz.

Orlistatning nojoʻya taʼsirlari qanday?

Eng koʻp uchraydiganlari ichak bilan bogʻliq:

• ichki kiyimda yogʻli dogʻ;
• yogʻli, yumshoq axlat;
• gaz bilan birga suyuqlik chiqishi;
• hojatga toʻsatdan shoshilish.

Ovqatdagi yogʻni kamaytirmagan odam shu sabab dorini tashlab ketishi mumkin. Kanadada orlistat boshlaganlarning bir yildan keyin har 100 tasidan faqat 6 tasi uni ichishda davom etgan.

Orlistat yogʻda eriydigan A, D, E va K vitaminlarining soʻrilishini kamaytirishi mumkin. U baʼzi dorilarning ishlashini ham buzishi mumkin:

• qon suyultiruvchi dorilar;
• qalqonsimon bez gormoni;
• tutqanoqqa qarshi dorilar;
• homiladorlikdan saqlovchi tabletkalar.

Ichakda soʻrilish surunkali buzilgan yoki oʻt dimlanishi bor odamlarga mumkin emas. Juda kam hollarda jigar va buyrak shikastlangani haqida xabarlar bor.

Qachon shifokorga borish kerak?

• Ich ketishi kuchli boʻlsa yoki toʻxtamasa, qorin qattiq ogʻrisa.
• Koʻz oqi yoki teri sargʻaysa, siydik qorayib ketsa — dorini toʻxtating va shu kuniyoq shifokorga boring.
• Qon suyultiruvchi, qalqonsimon bez, tutqanoq yoki homiladorlikdan saqlovchi dori ichsangiz — orlistatni boshlashdan oldin.
• Homilador boʻlsangiz, homiladorlikni rejalashtirsangiz yoki emizayotgan boʻlsangiz.
• 18 yoshga toʻlmagan boʻlsangiz — bu masalani faqat bolalar shifokori hal qiladi.

Nima qilish kerak

1. Oʻzingizcha boshlamang. Nega: shifokor vazningiz, kasalliklaringiz va ichayotgan dorilaringizni koʻrib, orlistat sizga kerakmi — shuni hal qiladi.
2. Dorini ovqat va harakat bilan birga qoʻllang. Nega: Angliya qoʻllanmasi shunday deydi. Dori faqat kamroq kaloriya va koʻproq harakat bilan birga beriladi.
3. Ovqatdagi yogʻni kamaytiring. Nega: ichakdagi noqulayliklar yogʻli ovqatdan keyin kuchliroq boʻladi.
4. 12 haftadan keyin natijani shifokor bilan koʻring. Nega: vaznning 5 foizi ketmagan boʻlsa, davom ettirishdan foyda kam.
5. Dori paytida odat quring. Nega: dori toʻxtagandan keyin vaznni ushlab turadigan narsa — odatlar.

Yogʻni kamaytirish aytishga oson. Lekin osh ham, somsa ham yogʻsiz boʻlmaydi. Orlistat kerakmi — buni ilova emas, shifokoringiz hal qiladi. Dori bilan ham, dorisiz ham vaznni har kungi odatlar ushlab turadi. Formula ilovasining darslarida bir qoshiq yogʻ nimalarni oʻzgartirishini va oshni qanday yengilroq qilishni oʻrganasiz. Dori ichsangiz, ilova boshidayoq «Shifokoringiz bilan kelishganingizni tasdiqlang» deb soʻraydi. Ozish va qayta semirmaslikni oʻz dasturxoningizda oʻrganmoqchi boʻlsangiz, App Store yoki Google Playʼdan «Formula — ozish ilovasi»ni yuklab oling.

Savolingiz boʻlsa — Telegramʼdagi yordam botiga yozing

Doktor Feruz YigitaliyevFormula ilovasi muallifi

TashMIʼda 10 yil oʻqigan: 6 yil asosiy taʼlim va 2 ta ordinatura. 2021-yildan semizlik va ozish bilan shugʻullanadi. Shu tajriba asosida Doktor Feruz metodi va Formula ilovasi yaratildi.

Doktor Feruz yoʻli

Manbalar

1. NICE. Overweight and obesity management (NG246), 2025. nice.org.uk/guidance/ng246
2. Obesity Canada. Pharmacotherapy for Obesity Management in Adults (2025 update). Canadian Adult Obesity Clinical Practice Guideline. obesitycanada.ca/wp-content/uploads/2025/08/11-Canadian-Adult-Obesity-CPG-Pharmacotherapy-2025-update.pdf
3. EMA (Yevropa dori agentligi). Xenical (orlistat): EPAR — summary for the public. ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/xenical
4. Melnichenko G. va hamk. Orsoten (orlistat) qoʻllash tajribasi (rus tilida). Ozhirenie i metabolizm, 2010. doi.org/10.14341/2071-8713-5278